Hóa trị ung thư

Hóa trị là phương pháp sử dụng các loại thuốc độc tế bào để tiêu diệt tế bào ung thư. Hóa trị được sử dụng để điều trị nhiều loại ung thư. Thường  phối hợp với các phương pháp khác như phẫu thuật, xạ trị, liệu pháp nhắm trúng đích nhưng đôi khi hóa trị cũng được sử dụng như là phương pháp điều trị duy nhất. Nhìn chung, cũng như các phương pháp điều trị khác, trên từng bệnh nhân khác nhau hóa trị có thể được áp dụng với mục đích khác nhau. Cụ thể:

  • Điều trị triệt để bệnh ung thư. Hóa trị giúp tiêu diệt tế bào ung thư và làm giảm nguy cơ ung thư tái phát.
  • Ổn định tình trạng bệnh. Khi bệnh ở giai đoạn không thể chữa khỏi. Hóa trị có thể giúp duy trì bệnh ở tình trạng ổn định, ngăn ngừa ung thư tiến triển thêm.
  • Chăm sóc giảm nhẹ. Đôi khi hóa trị được sử dụng với mục đích làm giảm nhẹ triệu chứng như đau, khó thở, giúp bệnh nhân có cuộc sống tốt hơn dù không thể chữa khỏi. 
  • Phòng ngừa ung thư. Trong một số ít trường hợp, hóa trị được sử dụng để dự phòng ung thư trên những bệnh nhân nguy cơ cao.
hóa trị ung thư
Nguồn ảnh: pixabay.com (giấy phép mở)

Cơ chế cơ bản của hóa trị

Tế báo ung thư cũng như tế bào trong cơ thể đều trải qua quá trình sinh trưởng và phát triển. Quá trình phát triển của chúng được gọi là chu kỳ tế bào. Một chu kỳ tế bào thông thường bao gồm các pha G1, S, G2 và M. Kết thúc chu kỳ tế bào, một tế bào mẹ sẽ trở thành 2 tế bào con. Tế bào không tham gia vào chu kỳ tế bào được quy ước là ở pha G0. Tế bào bình thường trong cơ thể luôn có sự cân đối về tỷ lệ giữa các tế bào tham gia chu kỳ tế bào và các tế bào ở G0. Số tế bào mới sinh ra được giữ hài hòa với số tế bào chết đi nhờ các điểm kiểm soát và ức chế. Trong khi đó, các tế bào ung thư thường phân chia vô tổ chức. Tỷ lệ tế bào ung thư ở trong chu kỳ tế bào thường cao hơn rất nhiều so với tỷ lệ này ở các tế bào bình thường trong cơ thể.

Lợi dụng điều đó, hóa trị tiêu diệt các tế bào ung thư bằng cách sử dụng các thuốc có cơ chế tác động vào chu kỳ tế bào. Các thuốc này sẽ tác động vào một (hoặc nhiều) pha đặc hiệu trong chu kỳ tế bào bằng các cơ chế như gây đứt gãy DNA, ngăn chặn sự nhân đôi DNA, phá vỡ màng tế bào, tạo ra các gốc ô-xy hóa... Hậu quả là tế bào bị tiêu diệt. Mặt khác tỷ lệ các tế bào tham gia chu kỳ tế bào so với các tế bào ở G0 thường là cố định. Do đó khi những tế bào đang trong chu kỳ tế bào bị tiêu diệt, những tế bào khác ở G0 sẽ được huy động tham gia vào quá trình nhân đôi và tiếp tục bị tiêu diệt ở lần điều trị hóa chất tiếp theo. Đó là cơ chế cơ bản của hóa trị và cũng là nguyên do hóa trị được chia thành nhiều chu kỳ.

Hóa trị không chỉ tiêu diệt tế bào ung thư

Như cơ chế đã trình bày. Đích đến của hóa trị có thể là tất cả những tế bào đang trong chu kỳ tế bào, bao gồm cả những tế bào bình thường của cơ thể. Đó là nguyên do gây nên những tác dụng phụ  hóa trị. Các tác dụng phụ này thường liên quan đến những vùng mô có tốc độ phát triển nhanh như nang lông, niêm mạc miệng, niêm mạc đường tiêu hóa, tủy xương. Gây nên những tác dụng phụ thường gặp như rụng tóc, rụng lông, loét miệng, buồn nôn, tiêu chảy, thiếu máu,... 

Các bác sỹ sẽ là những "nhà toán học", tính toán để cân bằng lợi ích giữa tác dụng tiêu diệt tế bào ung thư và những tác động có hại lên cơ thể. Thông thường tế bào trong cơ thể liên tục được đổi mới. Do đó sau khi ngưng hóa trị, trải qua vài chu kỳ phát triển các cơ quan bị ảnh hưởng này sẽ trở lại bình thường. Các bác sỹ sẽ theo dõi và duy trì sự cân bằng sao cho ung thư vẫn được điều trị hiệu quả và những cơ quan bình thường không bị tổn hại quá nhiều, đảm bảo chúng có thể khôi phục về sau.

hóa trị ung thư
Nguồn ảnh: pixabay.com (giấy phép mở)

Và, hóa trị không phải là một phương thuốc duy nhất

Có rất nhiều thuốc hóa trị đã được tìm ra hoặc tạo ra. Mỗi loại thuốc có những đặc trưng riêng và cơ chế dược động riêng. Và mặc dù đều tác động lên chu kỳ tế bào nhưng mỗi loại ung thư có thể nhạy với thuốc này và đề kháng với thuốc khác. Cùng một loại ung thư cũng có rất nhiều lựa chọn, rất nhiều phác đồ, liều lượng khác nhau. Trước khi được công nhận là có khả năng điều trị một loại ung thư, mỗi loại thuốc hóa trị phải trải qua nhiều nghiên cứu bài bản, công phu và tiêu tốn rất nhiều tiền bạc, công sức. Và dựa trên các nghiên cứu này, một loại thuốc cũng chỉ được chấp nhận để điều trị những bệnh lý nhất định, trong các phác đồ nhất định. Ngoài ra, bên cạnh các hóa chất người bệnh cũng sẽ cần những loại thuốc thông thường khác để hỗ trợ điều trị bệnh lý, kiểm soát triệu chứng hoặc điều trị các tác dụng phụ khi cần thiết. Thông thường các bác sỹ sẽ lựa chọn phác đồ, liều lượng phù hợp dựa vào những yếu tố như:

  • Loại ung thư
  • Giai đoạn bệnh
  • Tuổi của bệnh nhân
  • Thể trạng của bệnh nhân, chức năng của các cơ quan trọng yếu và các bệnh lý kèm theo
  • Lựa chọn của bệnh nhân
  • Nguồn lực, điều kiện sẵn có của cơ sở y tế