Tại sao nên tầm soát và chẩn đoán sớm ung thư?

Ung thư là một nhóm bệnh lý không đồng nhất, có thể xảy ra ở hầu hết mọi bộ phận trên cơ thể. Có nhiều phân nhóm giải phẫu và phân tử khác nhau của ung thư. Trong đó mỗi loại có những yêu cầu về phương tiện chẩn đoán và điều trị chuyên biệt. 

Một cách đơn giản, ung thư luôn luôn là hậu quả của sự tích lũy các đột biến gen. Tế bào ung thư là những tế bào bình thường bị đột biến. Quá trình này không xảy ra đột ngột, tức thời mà thường cần thời gian tích lũy đủ các đột biến thích hợp để một tế bào bình thường trở thành tế bào ung thư. Ở giai đoạn đầu với một lượng nhỏ tế bào, ung thư chưa biểu hiện bất kỳ triệu chứng nào mà sẽ trải qua một thời kỳ phát triển âm thầm gọi là giai đoạn tiền xâm lấn. Qua giai đoạn này, ung thư bắt đầu đi qua các hàng rào bảo vệ và phát triển tại chỗ gọi là giai đoạn ung thư xâm lấn. Vào thời kỳ đầu của giai đoạn này, cơ thể bắt đầu có những triệu chứng bất thường gọi là triệu chứng báo động ung thư. Cuối cùng là sự phát triển lan rộng tại chỗ và di căn gọi là giai đoạn tiến xa. Lúc này cơ thể sẽ có những triệu chứng điển hình của ung thư, kéo theo đó là sự suy kiệt dần dần của các cơ quan rồi cuối cùng là tử vong.

Khoảng thời gian từ khi xuất hiện những bất thường đầu tiên ở cấp độ tế bào cho đến hết giai đoạn tiền xâm lấn là giai đoạn vàng. Đây là giai đoạn hiệu quả nhất để điều trị dứt điểm ung thư. Mục tiêu của tầm soát là phát hiện ung thư trong giai đoạn này (chưa có triệu chứng). Khoảng thời gian đầu tiên của giai đoạn xâm lấn là thời kỳ ung thư giai đoạn sớm. Phát hiện ung thư trong giai đoạn này cho phép điều trị hiệu quả, sống còn lâu dài và ít phải chịu những tác động bất lợi từ các phương pháp điều trị mạnh tay. Phát hiện bệnh trong giai đoạn này dựa vào các triệu chứng báo động ung thư (không phải các triệu chứng điển hình khi bệnh đã rầm rộ).

Tầm soát và chẩn đoán sớm

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO):

  • Ước tính mỗi năm có hơn 18 triệu trường hợp ung thư mới mắc
  • 9.6 triệu trường hợp tử vong do ung thư
  • Các quốc gia đang phát triển chiếm gần hai phần ba các trường hợp tử vong do ung thư

Nguyên nhân tử vong cao tại các quốc gia đang phát triển:

  • Phần lớn bệnh được chẩn đoán ở giai đoạn trễ
  • Chậm trễ trong việc điều trị (từ khi chẩn đoán đến lúc điều trị)
  • Thiếu các phương tiện điều trị hiệu quả

Thời gian và phương tiện điều trị phụ thuộc nhiều vào nguồn lực của hệ thống y tế, vốn phụ thuộc vào bối cảnh chung của địa phương, rất khó và rất chậm thay đổi. Phương pháp hữu hiệu nhất để giảm tử vong tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam là tầm soát và chẩn đoán sớm ung thư.

  • Mục tiêu của tầm soát là tìm ra những bất thường (tiền ung thư hoặc ung thư giai đoạn rất sớm) chưa có triệu chứng. Đối tượng của tầm soát là những nhóm đối tượng chuyên biệt. Những nhóm đối tượng này hoàn toàn bình thường về mặt triệu chứng và thường không mang bệnh. Nhưng thường mang một hoặc nhiều yếu tố nguy cơ (như tuổi, giới tính, gia đình...) và sẽ được hưởng lợi ích là điều trị khỏi bệnh nếu phát hiện được sớm các bất thường qua tầm soát.
  • Mục tiêu của chẩn đoán sớm là phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm. Đối tượng của chẩn đoán sớm là những bệnh nhân có các triệu chứng nghi ngờ ung thư. Các triệu chứng này thường chưa rõ ràng và có thể xảy ra trên người bình thường hoặc cũng có thể là triệu chứng của bệnh lý lành tính khác. Phát hiện bệnh ở giai đoạn này cho phép điều trị hiệu quả ung thư.

Lựa chọn hiệu quả 

Các biện pháp kiểm soát ung thư